Kinh nghiệm chụp macro với tube rẻ tiền

P201507-21

Như tui từng giới thiệu trong bài Đảo đầu ống kính chụp macro : đơn giản mà hiệu quả  thì ngoài cách chụp macro chính quy với ống macro có tỉ lệ phóng đại 1:1, thì ta có thể chụp bằng các cách không chính uy mà có thể rẻ tiền hơn. Ví dụ như lắp thêm close-up filter vào các ống kính thông thường (kiểu như gắn kính lúp cho ống kính) hay thậm chi lắp luôn các close-up filter này lên ống macro để tăng thêm độ phóng đại. Hoặc ta có thể đảo đầu ống kính, hoặc dùng tube như tui sẽ giới thiệu sau đây. Như tựa đề, để có thể chụp macro với tube loại rẻ tiền, tức là không có chức năng chỉnh khẩu hay báo nét, mà chỉ đơn thuần là một loại ống nối đưa ống kính ra xa (cảm biến) máy ảnh để tăng độ phóng đại. Chủ yếu tui sẽ giới thiệu các thiết bị cần thiết và kinh nghiệm thực tế của bản thân để tham khảo, chứ không phải là một bài hướng dẫn chụp macro.

1. Thiết bị

  • Máy ảnh, máy ảnh DLSR bất kì
  • Ống kính, nên là ống tiêu cự trên dưới 50, và có vòng chỉnh khẩu tay
  • Ống tube cùng ngàm với máy ảnh
  • Đèn flash rời (nếu có) không thì dùng flash cóc trên máy ảnh (nếu có) cũng OK

P201507-24Ống Rikenon 35-70, ngàm K cho Pentax, có vòng chỉnh khẩu tay(vòng có chữ P)

P201507-23Tube 3 khúc, vòng phía dưới bên phải để gắn vào máy ảnh,
vòng phía dưới bên trái để gắn ống kính vào.

P201507-22Sau khi lắp ống kính vào tube

2. Lưu ý về thiết bị:

  • Ống kính, nên dùng các loại có vòng chỉnh khẩu, vì sao thì phía sau mình sẽ nói. Ống kính Rikenon phía trên là ống 35-70, có chức năng macro, dùng cho máy phim, giá thị trường khoảng 300k – 500k tùy độ mới. Các ống M42 đều dùng được với điều kiện là phải có thêm ngàm chuyển phù hợp cho máy ảnh của mình, giá thị trường khoảng 150k.
  • Tube thì tùy ngàm máy ảnh sẽ có các loại khác nhau. Tube phía trên mình dùng chỉ là loại bình thường, giá thị trường trên dưới 200k.

3. Kinh nghiệm chụp với tube
Sau đây là kinh nghiệm chụp thực tế của tui với tube 3 khúc (có khi chỉ dùng 1 hoặc 2 khúc) và ống kính Rikenon 35-70 macro ở tiêu cự 70mm, trình bày dưới dạng hỏi đáp cho dễ theo dõi.

  • Vì sao phải cần ống kính có vòng chỉnh khẩu tay?
    Khi gắn tube đưa ống kính ra xa cảm biến máy ảnh sẽ làm giảm lượng ánh sáng đi vào cảm biến. Và cần phải khép khẩu tương đối, từ f/8 trở lên để đảm bảo khoảng ảnh rõ (DOF) đủ dầy để thấy được hết chủ thể muốn chụp. Ống MF tùy dòng có thể chỉnh khẩu được trên máy, tuy nhiên khi lắp lên tube loại này thì sẽ không thể chỉnh khẩu trên máy được, do vậy phải chỉnh khẩu tay, đó chính là lí do mà mình nói ở trên là phải chọn ống kính có vòng chỉnh khẩu tay.
  • Vì sao cần phải có đèn flash rời?
    Như đã nói ở trên, hầu hết các trường hợp ta đều phải khép khẩu để tăng trường ảnh rõ (DOF) đều này dẫn đến giảm lượng ánh sáng đi vào cảm biến. Để khắc phục điều này ta có thể giảm tốc độ chụp để tăng lượng ánh sáng vào cảm biến, điều này dẫn đến hậu quả là sẽ bị rung tay ở tốc độ chậm khiến ảnh không nét. Do vậy, một đèn flash rời là cần thiết để đảm bảo đủ sáng cho chủ thể.
  • Để khẩu và tốc bao nhiêu thì được?
    Do cần phải khép khẩu nên tùy điều kiện ánh sáng tui thường để khẩu như sau:
    a/ Khi đủ sáng, không cần dùng flash thì để khẩu khoảng f/8, tốc độ thì tối thiểu 1/60s. Nếu không thể đảm bảo khẩu và tốc này thì tăng ISO lên, các máy DSLR đới sau này ISO800 hay thậm chí ISO1600 cũng không ảnh hưởng nhiều đến chất ảnh.
    b/ Khi thiếu sáng, buộc phải dùng flash thì, khẩu để từ f/11 đến f/16, điều này sẽ giúp ảnh nét sâu hơn. Còn tốc độ thì tối thiểu cũng phải 1/60s và nếu tăng lên thì không được vượt quá tốc độ ăn đèn của flash (tốc độ này của máy ảnh Pentax thường là 1/180s, máy Nikon là 1/250s,…), thông thường thì tui để 1/125s. Còn cường độ sáng đèn flash thì sao? Chuyển sáng mode Manual, 1/2 đến khoảng 1/16, tức là ta chỉ cần flash hỗ trợ thêm sáng, hầu hết các trường hợp không cần đánh hết công suất.
  • Máy ảnh để ở chế độ nào?
    Do khẩu chỉnh tay và tốc, ISO chỉnh trên máy nên tất nhiên là máy ảnh phải chuyển sang chế độ M.
  • Làm sao đo sáng được?
    Việc đo sáng là phụ thuộc vào dòng máy.
    Pentax : nhấn nút green mode để máy đo sáng giùm, sau đó tăng tốc lên gấp đôi là OK.
    Nikon, Canon, Sony : nên tìm hiểu thêm trong HDSD của máy, đo sáng với ống MF thì như thế nào. Kinh nghiệm cơ bản là cứ theo dõi thước đo sáng, cho đúng sáng là OK, trường hợp dùng flash rời thì EV- cũng OK, không cần phải đúng sáng.

4. Ảnh chụp thực tế

Chắc chắn đây là phần được mong đợi nhất, vì nói nhiều mà không có ảnh minh họa thì chán ngắt.

1. Những ngọn nến
P201507-20  Tube 2 khúc, Khẩu f/8, Tốc 1/320s, ISO320, không flash

2. Ngắm hoaP201507-18Tube 2 khúc, Khẩu f/16, Tốc 1/60s, ISO320, flash (M,1/4)

3. Màn đất
P201506-25
Tube 3 khúc, Khẩu f/16, Tốc 1/60s, ISO400, flash (M,1/8)

4. Màn đất
P201506-28
Tube 3 khúc, Khẩu f/16, Tốc 1/160s, ISO400, flash (M,1/8)

5. Màng màng tím
P201506-27Tube 3 khúc, Khẩu f/16, Tốc 1/100s, ISO400, flash (M,1/4)

7/2015

Tăng tốc hay Giảm tốc?

PCXẢnh panning Tốc 1/30, Khẩu f/7.1, ISO 100, tiêu cự 34mm

Cũng như Khẩu, Tốc là một trong 3 yếu tố cơ bản tạo ra hình ảnh. So với Khẩu, thì hiểu về Tốc đơn giản hơn, vì Tốc là Tốc độ chụp hay còn gọi là Thời chụp, tiếng Tây là Shutter Speed. Đương nhiên đã là Tốc thì sẽ có Nhanh có Chậm tuỳ theo ta Tăng tốc hay Giảm tốc. Vấn đề ở đây là khi nào thì cần tăng, khi nào thì phải giảm tốc. Trước hết, thông thường Tốc sẽ có dạng phân số, với tử số là 1, và mẫu số là 2, 4, 8, 15, 30… thể hiện thời gian. Ví dụ 1/60, nghĩa là Tốc độ chụp là 1/60 của giây (s), mẫu số càng lớn thì tốc độ chụp càng nhanh. Còn khi Tốc độ chụp từ 1s trở lên thì sẽ có kí hiệu chính là số giây đó. Ví dụ 30, 15, 8, 4, 2, 1. Tốc độ chụp nói cách khác chính là thời gian mà máy ảnh (chính xác là cảm biến) nhận ánh sáng. Thời gian càng lâu thì sẽ có càng nhiều ánh sáng vào máy ảnh cho nên tùy vào môi trường, mục đích chụp ảnh mà ta sẽ đặt các tốc độ chụp phù hợp khác nhau. Khi tăng tốc độ chụp nhanh lên tức là giảm giá trị thời gian phơi sáng xuống. Các máy ảnh DLSR hiện nay có tốc độ chụp nhanh nhất thông thường là 1/4000s, có dòng máy chụp được 1/8000s. Khi giảm tốc, tức là ta tăng thời gian phơi sáng lên, các máy DSLR thông thường cho phép thay đổi tốc trong cài đặt mặc định là đến 30s, muốn giảm hơn tốc độ này thì máy phải có chế độ B (Bulb) giảm đến bao nhiêu tùy thích, nếu có thêm phụ kiện phù hợp (ví dụ như kính lọc (filter) ND, GND,…)

Khi nào thì cần Tăng tốc?

  • Khi chụp môi trường nhiều ánh sáng, cần tăng tốc để giúp ảnh đúng sáng,…
  •  Khi cần bắt dính chuyển động của các hoạt động thể thao, xe chạy,…
  •  Khi chụp ảnh tự nhiên với chủ thể động như chim, bướm,…

Khi nào cần Giảm tốc?

  • Khi chụp ảnh trong môi trường thiếu sáng
  • Khi chụp ảnh chuyển động kiểu Panning, chủ thể thì rõ, mà hậu cảnh thì mờ, tốc độ thông thường trong trường hợp này là 1/15s hoặc 1/30s,…
  • Khi chụp ảnh phơi sáng (long-exposure) lúc này thì phải khép khẩu cho nên buộc phải giảm tốc độ xuống cho phù hợp với đơn vị tính là s, trường hợp phơi đêm. Còn khi phơi thác, phơi suối để cho dòng nước mịn màng như dải lụa thì tốc chỉ cần khoảng 1/15s đến 1s là được. Lưu ý là các trường hợp phơi sáng ban ngày thì cần thêm các kính lọc (filter) như ND, GND mới giảm được tốc độ chụp xuống.Ngoài ra, trong các trường hợp tốc từ 1/30s trở xuống thì nên đặt máy ảnh trên chân máy (tripod) để hạn chế hiện tượng rung tay làm nhòe ảnh, trừ khi bạn muốn làm nhòe với ý đồ nghệ thuật.

P201507-17Ảnh phơi sáng, Tốc 30s, Khẩu f/16, ISO 160, Tiêu cự 17mm

Tốc độ có liên quan đến tiêu cự hay không?

  • Câu trả lời là có, với các ống kính tiêu cự dài mà tốc độ chụp chậm sẽ xảy ra hiện tượng rung làm nhòe ảnh. Vậy thì tốc độ chụp theo tiêu cự bao nhiêu là phù hợp? Câu trả lời là … không biết. Tuy nhiên theo kinh nghiệm thông thường thì nếu có thể, nên để tốc độ chụp gấp đôi tiêu cự ống kính, điều này nghĩa là sao, ví dụ với ống kính tiêu cự 200mm thì tốc độ chụp nên đặt là 1/400s. Điều này có thể thay đổi nếu trên ống kính hoặc trên thân máy ảnh có chế độ chống rung.

7/2015

Mở khẩu hay Khép khẩu?

P201507-16

Bạn đã nghe những từ đó bao giờ chưa? Nếu là người chơi ảnh, dù mới hay lâu ít nhiều chắc bạn cũng đã có nghe, và cũng có thắc mắc, đại loại như :

  1. Thế nào là Mở khẩu, còn thế nào là Khép khẩu?
  2. Khi nào thì Mở khẩu, còn khi nào thì nên Khép khẩu?

Trong phạm vi bài viết ngắn này, tui xin giải đáp những thắc mắc đó và vài từ ngữ khác có liên quan đến khẩu.

Khẩu, là từ Hán Việt có nghĩa là Miệng, mà là miệng thì chắc là sẽ có khép có mở. Khẩu, trong nhiếp ảnh là nói tắt của Khẩu độ, trên máy ảnh và ống kính có kí hiệu là f (hay là độ mở… của ống kính), tiếng Tây kêu bằng Aperture, là 1 trong 3 yếu tố cơ bản làm nên một tấm ảnh (2 cái còn lại là Tốc độ chụp hay thời chụpISO hay độ nhạy sáng).

  1. Nói lòng vòng nãy giờ vẫn chưa đi vào vấn đề là Mở khẩu là gì và Khép khẩu là gì? Thực ra tự bản thân từ ngữ đã nói lên ý nghĩa của nó : mở khẩu tức là mở rộng “miệng ống kính” và cho nhiều ánh sáng vào máy ảnh hơn. Còn khép khẩu thì làm “miệng ống kính” bớt rộng lại, nghĩa là sẽ cho ít ánh sáng vào máy ảnh hơn. Nói một cách khó hiểu, trị số f tỉ lệ nghịch với lượng ánh sáng vào máy ảnh, f càng nhỏ thì lượng ánh sáng vào càng nhiều và ngược lại. Cho nên có thể hiểu, mở khẩu là làm nhỏ trị số f, và khép khẩu là làm lớn trị số f. Còn làm lớn hay nhỏ f bằng cách nào thì tùy thuộc vào dòng máy sẽ có các nút, phím tùy chỉnh khác nhau, cái này thì bạn xem HDSD của máy là ra.
  1. Vậy thì còn vấn đề khi nào chúng ta Khép khẩu và khi nào thì Mở khẩu. Đó là tùy thuộc vào đối tượng chụp và ý đồ chụp của ta. Ví dụ vài trường hợp như sau:

☆Mở khẩu :

  • Khi trường hợp môi trường chụp thiếu sáng, cần nhiều ánh sáng vào máy ảnh hơn, mở lớn nhất có thể tùy ống kính, có thể là f2.8, f2 hay f1.4..
  • Khi chụp chân dung, chỉ cần người mẫu (chủ thể) nét còn vùng trước và sau chủ thể thì mờ đi, thông thường là f2.8.
  • Khi chụp close-up với ống Normal (tiêu cự 35 hoặc 50), thông thường để khẩu lớn nhất, tức là trị số f nhỏ nhất.

☆Khép khẩu

  • Khi chụp phong cảnh, cần ảnh nét từ gần tới xa, thông thường để từ f8 đến f22 (hoặc f32 tùy ống kính)
  • Khi chụp ảnh phơi sáng, cần hạn chế ánh sáng vào máy ảnh để thời gian chụp được lâu hơn, thông thường để từ f16 trở đi.
  • Khi chụp close-up với ống tele, thông thường để f8.
  1. Những loại khẩu khác

Ngoài ra, có thể các bạn còn nghe thêm các từ khác liên quan tới khẩu, ví dụ như lẫy đá khẩu, lẫy gạt khẩu, vòng chỉnh khẩu (xem thêm phía dưới) hay khẩu phần, khẩu trang, khẩu súng,  (những cái này thì không liên quan gì đến nhiếp ảnh, kkk). PentaxA01Lẫy đá khẩu (hay lẫy gạt khẩu) : như tên gọi có tác dụng diều chỉnh khẩu độ, khi lắp vào máy có ngàm phù hợp thì với các ống kính tự động, có thể chỉnh khẩu trên máy. Còn các ống kính đời cũ, ống dành cho máy phim thì không thể chỉnh khẩu trên máy được mà phải chỉnh bằng tay, thông qua Vòng chỉnh khẩu tay. Các ống kính đời mới chỉ dành cho máy số thì hầu hết không có vòng chỉnh khẩu tay này.

Nói chung như đã trình bày, trên đây là một số thứ liên quan đến khẩu, nếu bạn biết rồi thì đọc cho vui, còn chưa biết thì coi như biết thêm vài thứ để có thể “chém gió” lúc cà phê hay khè newbie như tui.

7/2015